<>Đối với người sống giữ gìn Đạo Phật, lễ «Vesakh hằng năm» vốn là NGÀY không chỉ để tưởng niệm một lúc «Ba phẩm cách Thánh Thiện» (Phật học gọi là TAM HỢP), là «Ra Đời» (jayanto), «Thành Đạo» (pativedho), và «Thoát Ly Luân Hồi» (saṃsāra pamokkho), của Phật tổ Thích-Ca Mâu-Ni (Sakya Muni Buddha). -Nhưng hướng thiện hơn nữa, chúng ta hãy xem ẤY là thời điểm đánh dấu 365 ngày trôi qua, mà một sinh linh đang tiến bước trên con đường giải khổ, Noi Gương Bậc Toàn Giác (Sammā Sambuddha), cần xem lại bản thân đã làm được gì để «tiến hóa vững chắc», xây dựng thực tiễn…nhằm ĐỘ MÌNH và ĐỘ NGƯỜI !?

–Nhóm từ «độ mình và độ người» ở đây, tất nhiên chẳng phải là một «thành tích», mà là một hiệu quả của tâm thức hướng thượng ! 

<>Bởi dựa trên «duyên hệ cộng nghiệp» (=Kinh Phật => «Patthāna sutta»), -cũng như căn cứ trên thực tại tương tác (=rất văn minh khoa học), thì không có «tình trạng biệt lập», giữa 1 đơn vị sinh vật nầy với 1 đơn vị sinh vật khác…trong VẬN HÀNH của «tứ đại siêu việt» (catu mahābhūta), hay còn gọi là «4 nguyên tố vật chất»(catu dhātu) luôn luôn vốn «trung tính», -nhưng «cụ thể hóa» cho dễ hiểu là «ĐẤT» (paṭhavī), «NƯỚC» (āpo), «LỬA» (tejo) và «KHÍ» (vāyo) !

-Xin nói thẳng rằng, chỉ có 3 thứ TÁNHlẫnTẬT bị Ô NHIỄM bởi tham sân si, trong tinh thần con người, mới làm cho trí óc sinh linh tối tăm, thường xuyên cố chấp, phân biệt «mình» với «người» một cách đóng khung, tưởng tượng, chứ sự thật chẳng bao giờ có chuyện mình và người là 2 hiện tượng độc lập, trong cái nghĩa tự phát ! –Chính ảo giác do VÔ MINH (avijjā = Si = moha), đã làm cho kẻ phàm phu, không ngừng tư duy cô lập, kiểu «độ mình không liên quan gì đến độ người !», hoặc «độ mình là nghịch chiều với độ người !», một cách hẹp hòi, co rút !

*Nguồn kinh điển gần nhất, trong «Phật Giáo Nguyên Thủy», gọi là «Paticca samuppāda = Paṭṭhāna», tạm dịch «DUYÊN HỆ TƯƠNG KHỞI», cũng như nhiều sách «Văn Minh Khoa Học Lý Hóa»…đều nêu ra mối liên quan sâu sắc, không thể phủ nhận. -Rằng mọi «hiện tượng» trong vũ trụ, khi được vô tư quan sát…thì chẳng «nơi nào» chỉ hiện hữu 1 SỰ VẬT, -tương đương với câu nói trong Phật học, là «KHÔNG cõi chứa duy nhất một chúng sanh».

-Từ đó suy ra, «sự tiến hóa hay sa đọa của từng đơn vị» cũng là «sự tiến hóa hay sa đọa của toàn thể», -và ngược lại ! -Rồi trong cả 2 trường hợp (cá nhân lẫn cộng đồng), MỐI LIÊN QUAN (tương tác = paccaya), vốn vẫn biểu lộ dưới 2 dạng trực tiếp hoặc gián tiếp !

-Chính cái gọi là «Văn hóa Tín ngưỡng»(do ngẫu nhiên) của mỗi dân tộc, mới luôn luôn là «tập khí đa chiều» hằng tạo ra những xã hội tương phản, –tiến bộ hay thụt lùi …trong đời sống nhân loại ! -VĂN HÓA hay TÍN NGƯỠNG ấy, có thể ví như «nền đất» nuôi dưỡng «truyền thống tạo thành con người». -Nhưng Đạo Phật thì hoàn toàn khác ! -Đức Thích-ca Mâu-ni (Sakiya Muni Buddha) là một «Nhà Khai Trí» (Paññādhika), nặng về giác ngộ sự thật, –triệt tiêu ngu dân ! -Ngài là một «Nguồn Giáo Dục Vô Lậu» (=ĐỘ ĐỜI) chỉ với định hướng tiến hóa và giải khổ, cho nhân loại nói riêng, và cho chúng sinh nói chung, -chứ không một có cứu cánh hoang đường nào cả ! -Ai nhân danh đạo phật, rồi gieo rắc mê tín (vô minh) trong tín đồ phàm tình là kẻ phá hoại !

<>Hằng năm, ngày TRĂNG TRÒN Tháng Tư Âm lịch, lại ngẫu nhiên trùng vào lễ «Tưởng niệm Vesakh», đối với những người theo ĐẠO PHẬT NGUYÊN CHẤT» (=Theravāda). Và dưới Ánh Sáng Minh Triết, hay dưới «Hiệu lực của Tuệ căn», tức «tâm quả sáng bẩm sinh»  (Paññiṅdriya-Sobhana-Vipākacitta), thì đó chính là thời gian… để những ai tin Bậc Chánh Biến Tri, có thể bình tĩnh xem lại «hành trang» của «mình», trên «chuyến tàu luân hồi hiện tại», -rằng mình đã thực hiện được gì…cho tiến hóa bản thân, cũng như TÍCH CỰC cho thăng hoa nhân loại, chúng sanh…trong CỘNG NGHIỆP !?

<>Và sự mù quáng vô cùng đáng tiếc cần «nhắc nhở» ở đây, là «mỗi sinh linh vẫn đang sống trong cái vận mệnh chung với TOÀN THỂ tam giới, nhất là DỤC GIỚI (cõi dục), -tuy trải qua đã không biết bao nhiêu lần, và cũng từng là quyến thuộc của nhau (!), -nhưng«mỗi phần tử luân hồi»…cứ tư tưởng một cách VÔ MINH rằng, «mình chẳng liên quan gì đến ai trong mỗi môi trường sống» !

-Vì vậy, mọi hành vi phàm tình cứ luôn luôn thiên hẳn về một chiều thu hẹp, là ích kỷ, tư lợi…đui mù tranh thủ riêng cho mình và cho thân nhân, phe nhóm, đảng phái của mình…bất chấp xung đột thiện ác, -hoàn toàn không biết đến SỰ THẬT MUÔN ĐỜI, là «hạnh phúc nào đóng khung, gián tiếp hay trực tiếp làm tổn hại xung quanh, nó sẽ NHẬN CHÌM rất sâu mạch tiến hóa của tất cả !» -dĩ nhiên trong đó làm sao không có mình !?

<>Mỗi cá nhân dù ngu dốt đến đâu cũng tự biết «con người là động vật cao hơn đa số sinh vật khác». Sự «vượt trội» ấy là tính nhìn nhận thân nhân lẫn hoàn cảnh…và lòng biết ơn trước đối tượng «đối xử tốt với mình». -Rằng khi một phần tử tỏ ra KHÔNG phân biệt trách nhiệm, dẫm lên ân oán (bất nhân bất nghĩa), thì…liền bị phần đông xem như thú vật, vô luân thường, thiếu văn hóa…đáng khinh bỉ !

*Xã hội nhân sinh phàm tục (nói chung) còn «dư luận» như vậy, huống chi…là một bộ phận trong cuộc sống, gọi là «tín đồ ĐẠO PHẬT», lại hành động một cách thiếu thiện tính, -quên đi nền VĂN HÓA được khai sáng bởi «Đấng Hướng Dẫn Tiến Hóa», hằng nêu rõ «gương thân giáo», -lời dạy đạo đức và hành động cải thiện luôn luôn đi đôi với nhau, hiển thị sáng ngời !?

*Nhờ thấm nhuần Phật ngôn, mà chúng ta luôn luôn nhớ rõ «TRI ÂN là đặc tính vượt trội của con người», -ngược lại, không biết ơn nghĩa là mất nhân tính, là sa đọa muôn đời ! -Lời dạy về TỨ ÂN của Bậc Toàn Giác vẫn còn đó, gồm 1/Ân Tam Bảo, 1/Ân cha mẹ, 3/Ân thầy tổ, và 4/Ân chúng sanh. -Riêng ơn ích thứ tư bao gồm dân tộc (đồng bào), tổ quốc (đất nước do tiền nhân đã dày công xây dựng rồi để lại cho con cháu), -đồng thời ÂN ẤY cũng liên quan đến mọi loài…đã, đang, và sẽ…duy trì môi trường sống cho tất cả !

*Đối với «Một Nhà Nước», ơn ích lớn nhất của «chính phủ» là QUỐC DÂN. -Nguồn tài chánh trang trải cho «bộ máy quản lý cả nước» là của toàn dân đóng góp. -Mọi cấp cầm quyền không được ngược đãi đồng bào, dù họ thỉnh thoảng có vô ý vi phạm luật lệ. Bỡi tất cả tội hình đã có tòa án tuân theo HIẾN PHÁP chế tài. -Mà hiến pháp là do Quốc Hội, đại diện toàn dân làm ra, dựa trên theo nguyện vọng chung của dân tộc !

<>Người thật tâm tin Phật, không chỉ tụng hằng ngày bài «Kinh Tứ Ân», nhưng họ tinh tấn làm theo các thiện pháp trong kinh, đó mới là cốt lõi. -Cụ thể là Phật tử luôn luôn tránh xa 5 điều ác (gồm sát sinh, -trộm cắp, -tà dâm, -nói dối, và -dùng chất say), -đồng thời họ thường giữ ý thức yên tịnh, -không phóng túng theo các tà tư duy và ngoại cảnh có tính kích thích dục vọng. -Nói ngắn là 2 phương diện kỷ luật và tịnh tâm trong bộ ba PHÁP TIẾN HÓA», gọi là Giới – Định – Tuệ.

*MINH TRIẾT trong ĐẠO PHẬT đã nêu : -«GIỚI» là chấm dứt 5 điều ác (nói trên), hằng làm mất phẩm cách con người. -«ĐỊNH» là triệt tiêu năng lượng tan loãng, tiêu cực. Và -«TUỆ» là sức sáng (của tinh thần sau khi đã an định). -NÓ tất nhiên sẽ soi rõ vạn pháp, -nhất là khả năng vẹt tan màng vô minh, do tham sân si gây ra !

<>«Hiện thân» của TUỆ (Paññā) là biểu lộ mạnh mẽ cả «Ba Pháp Tiết Chế» (ti-viratiyo), gồm Chánh Ngữ (sammāvācā), Chánh Nghiệp (sammā kammanto), và Chánh Mạng (sammā-ājīvo). -«Ba Pháp Tiết Chế» nầy cũng là «nguồn hạnh phúc» (cao thượng) trong đời sống con người. -Viết dựa theo Pāḷī Văn (Pāḷī pakaraṇa), trong «Hạnh Phúc Kinh» (Maṅgala-sutta), xin chép lại đoạn ấy như sau :

«Ᾱratī viratī pāpā majjapānā ca saññamo appamādo ca dhammesu etammaṅgalamuttamaṃ».

-Diễn tả ngắn gọn là :

*Khi giữ đủ 4 thiện hạnh, 1-không sát sinh, 2-không trộm cắp, 3-không tà dâm, và 4-không dùng chất say rồi…-thì Người Tu Phật sẽ không nói dối, không nói đâm thọc, không nói thô tục, và không nói mê tín hoang đường. -Tức thực hiện CHÁNH NGỮ (right words) !

*Khi sống tròn đủ 5 giới thì Người Tu Phật sẽ không hành động gian ác, không bảo kẻ khác hành động gian ác, không đồng lõa với kẻ hành động gian ác, và không vui thấy có sự hành động gian ác quanh mình. -Tức thực hiện CHÁNH NGHIỆP (right actions) !

*Khi sống tròn đủ 5 giới thì Người Tu Phật sẽ không nuôi mạng bằng các phương tiện bất thiện, thấp hèn, như buôn sinh mạng, buôn võ khí, buôn chất say (gây nghiện), buôn tình dục, buôn niềm tin (= cầu đảo, bói toán, mê tín, dị đoan, sa đọa, ngu dân), -không đoạn kiến (vô thần) chủ trương phản nghiệp quả ! -Tức thực hiện CHÁNH MẠNG (right means of life) !

*Ai sống trong chùa mà không có BA PHÁP TIẾT CHẾ (Ti-viratiyo) là kẻ phá hoại đạo Phật nói riêng, và phản văn hóa, phản đạo đức, phản khoa học, phản nhân loại nói chung, -đồng thời cũng là kẻ ngu si, tự tạo hành trang độc hại, mục nát cho mình…xuyên qua vô số vòng sinh tử luân hồi, đầy sa đọa, tăm tối…sau khi chết !

<>Là người TIN PHẬT gìn giữ ĐẠO LÀNH, chúng ta tất nhiên phải thanh tịnh đón Ngày Tưởng Niệm Vesakh, trong tinh thần Tứ Ân lẫn Ba Pháp Tiết Chế (Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng) ! -Và đó là sự bày tỏ LÒNG BIẾT ƠN SÂU XA đến Bổn Sư Thích-Ca Mâu-Ni Phật…một cách minh tuệ nhất, nhân dịp lễ TAM HỢP (1/Đản sinh, 2/Thành đạo, và 3/Nhập Niết-bàn) vậy !

Mừng Lễ Vesakh năm nay :

-Chính nhật là Rằm Tháng Tư Bính ngọ, nhằm 31/05/2026).

Nguyện cho tất cả chúng sanh đều được an vui !

Với tấm lòng thành !

TL.

————–