TỨ ĐẠI “Siêu Việt” là gì ?
(Do cs Tuệ Lạc trình bày, vào 2 ngày15/11/2009, và 20/12/2009)
Ghi lại những điểm chính.
“TỨ ĐẠI SIÊU VIỆT” ở đây không phải chỉ đóng khung trong “4 nguyên tố gốc” (4 dhàtu), (gồm thổ, thủy, hỏa, phong, hay đất, nước, lửa, và khí). Tiếng Pàlì của 4 tên ấy là pathavì, àpo, tejo, và vàyo). Đó là 4 vật chất hữu hình, tinh vi lẫn thô kệch, nặng lẫn nhẹ, mà chúng ta có thể tiếp nhận được, bằng giác quan, nhất là con mắt, qua thị trường bình thường, hay qua máy móc tối tân điện tử.
*Mà “Tứ Đại Siêu Việt” bàn đến hôm nay là bốn vũ trụ năng (vô định, vô hình). Chúng ta chỉ có thể hiểu “chúng”, trong một chừng mực nào đó, bằng trí óc thanh tịnh, nếu chúng ta có duyên lành. Vì bốn “vũ trụ năng” ấy, đối với giác quan, hay máy móc điện tử, thì chúng hoàn toàn “trống không”.
*Trong tiếng Pàlì, có 2 danh từ tạm dịch ra Việt ngữ là “tứ đại”. Đó là 2 chữ mahàdhàtu và mahàbhùta. Tiếp đầu ngữ “mahà” nằm trong cả 2 chữ, nghĩa là “lớn” (đại). “Lớn” đây không phải là lớn so với nhỏ, mà “lớn” là “có mặt khắp cùng”. Lớn trong cái nghĩa không biên giới.
-Vào “từ điển học” thì “Dhàtu” có nhiều nghĩa, là “năng lượng, vi chất, yếu tố, gốc, giới, di thể, xá-lợi..v..v…”. -Nghĩa là “dhàtu” đại diện cho tất cả những gì có mặt khắp cùng trong vũ trụ.
*Nhưng “Bhùta” thì khác. “Bhùta” ám chỉ “chủ năng chi phối”, bao trùm vũ trụ. Bhùta cũng có nghĩa là “chân hữu”, luôn luôn có thật. Chẳng hạng như chúng ta tìm thấy trong kinh có chữ “Bhùtàrahatta” (=bhùta+arahatta), tạm dịch là Chân thánh A-La-Hán (=thân khẩu ý trọn lành, chân như vô biên). Nên “bhùta” cũng có thể tạm dịch là vũ trụ năng.
*Vì tầm trí thức của chúng ta quá nhỏ, quá hạn định, so với siêu việt vũ trụ năng, nên chúng ta khó có thể dùng đôi mắt thịt hay thông minh khoa học để “thấy” được chân năng ấy. Từ đó, chúng tôi đề nghị dịch “Mahàbhùta” là “vô biên đại vũ trụ năng”.
*Và nội dung bài nầy xoay quanh chữ MAHÀBHÙTA, hay vô biên đại vũ trụ năng ấy.
*Khi nói đến “tứ đại”, nếu chúng ta ám chỉ Catu mahàbhùta, tôi đề nghị nên lược nêu như sau :
1/Đệ nhất đại (Pathama mahàbhùta), chứ không gọi là thổ đại (mahà paṭhavì).
2/Đệ nhị đại (Dutiya mahàbhùta), chứ không gọi là thủy đại (mahà àpo).
3/Đệ tam đại (Tatiya mahàbhùta), chứ không gọi là hỏa đại (mahà tejo), và
4/Đệ tứ đại (Catutthì mahàbhùta), chứ không gọi là khí đại (mahà vàyo).
(Những chữ đệ nhất, đệ nhị, đệ tam, đệ tứ trên đây chỉ là những từ ngữ làm phương tiện tạm dùng. Chúng không ám chỉ một thứ tự nhất định).
*Vì sao không gọi chúng bằng những cái tên, mà chỉ gọi chúng bằng bốn từ ngữ tạm ám chỉ sự “thứ tự”?
-Vì khi chưa có pháp hành, thì “tứ vô biên đại vũ trụ năng” ở trạng thái “diệt trị”. “Chúng” vốn là “chủ yếu”, đồng thời cũng không là gì cả, không chế định được. “Chúng” không là chân đế, không là tục đế. Không ai biết “chúng” ở đâu, trong hay ngoài tam giới (?). Nhưng điều chắc chắn là “chúng” không biến mất ! Vì chúng cũng không do duyên hợp mà thành. Nói cách khác, chúng là nguồn gốc của năng lượng.
*Nhưng khi tứ vô biên đại vũ trụ năng (Catu mahàbhùta) ấy phối hợp, thì chúng lại tạo ra bốn đại nguyên tố. Tiếng Pàlì gọi bốn đại nguyên tố đó là Catu mahàdhàtu.
***
Nói về CATU MAHÀDHÀTU
(Nghĩa của Catu Mahàdhàtu là bốn nguyên tố lớn,
cũng gọi là tứ đại nguyên tố).
*Và khi đệ nhất đại, đệ nhị đại, đệ tam đại, và đệ tứ đại (nói trên) phối hợp, thì làm hiện ra bốn đại nguyên tố, hay bốn “gốc” (dhàtu), được chế định và được tạm gọi tên như sau :
1/Paṭhavì mahàdhàtu : Thổ đại (hay đất, chất đặc),
2/Àpo mahàdhàtu : Thủy đại (hay nước, chất lỏng) ,
3/Tejo mahàdhàtu : Hỏa đại (hay lửa, vật cháy),
4/Vàyo mahàdhàtu : Khí đại (hay gió, phong, vật thổi, vật nhún, vật ép, vật đàn hồi, vật bành trướng và teo lại).
*Bốn nguyên tố (dhàtu) nầy, lúc ở dạng tinh vi hay thô kệch, thì chúng ta có thể tiếp nhận được bằng giác quan, hay bằng máy móc điện tử, và phân biệt qua tâm thức.
*Lưu ý : Trong Phật học, “thổ đại” (paṭhavì) bao gồm tất cả những gì có hình thể, khối lượng, tinh vi lẫn thô kệch, cực nhỏ lẫn cực lớn, như kim loại, khoáng chất, thực vật và động vật..v.v., chứ “thổ đại” không phải ám chỉ đơn giản là “đất”.
*Khi phân biệt qua giác quan, chúng ta thấy dường như đất, nước, lửa, và khí, trong “catu mahàdhàtu” (bốn đại nguyên tố) có vẻ “độc lập” riêng rẽ. Nhưng khi khảo sát vào cực vi, “bốn nguyên tố gốc” ấy, chúng ta lại thấy chúng luôn luôn hòa vào nhau, có mặt mọi nơi.
-Ví dụ trong “thổ” (chất đặc) luôn luôn có thủy, hỏa, khí, và ngược lại. Chỉ có tỷ lệ của chúng trong mỗi vật chất thì bất đồng, tùy thuộc vào tình trạng cấu kết, chênh lệch từ cực nhỏ đến cực lớn.
***
Quay lại CATU MAHÀBHÙTA
(Tứ vô biên đại vũ trụ năng).
*Nhưng Tứ vô biên đại vũ trụ năng khi ở trạng thái riêng rẽ, thì diệt trị, “chân không”, chúng ta chẳng có gì để nói, và vấn đề “chúng hiện hữu hay không hiện hữu”, nằm hẳn ngoài sức hiểu biết của con người.
*Nhưng khi quan sát sâu vào sự sống, chúng ta thấy sự sống “cụ thể” chính là “tứ đại vô biên vũ trụ năng đang ở pháp hành biến hợp”. Nhờ đó chúng ta có thể “tu tập” và nghiên cứu một cách thanh tịnh “Catu mahàbhùta”, xuyên qua sự cấu kết của “catu màhàdhàtu (Bốn đại nguyên tố).
*Nghĩa là chúng ta phải nghiên cứu cái phối hợp hữu hạn của “bốn đại nguyên tố” (catu mahàdhàtu) mới có thể tạm hiểu cái khụng biến hành vô hạn của “Tứ vô biên đại vũ trụ năng” (catu mahàbhùta). Và lẽ dĩ nhiên không nên nhầm lẫn hữu hạn và vô hạn.
***
Nói về TƯỚNG và TÁNH
(Lakkhana, Niccaparivattì)
*Tướng là cái do duyên hợp mà thành, nên tự nhiên phải thay đổi. Nó có thể thay đổi thật chậm hay thật nhanh, nhưng luôn luôn nằm trong tiến trình thay đổi, một cách không gián đoạn và vô điều kiện.
*Tánh là cái làm cho tướng thích ứng với hợp tan, và chỉ thay đổi qua pháp hành của tướng. Nghĩa là tánh tùy tướng mà tự thay đổi, khi nào cả hai thuộc về dhàtu (nguyên tố).
*Như vậy, chỉ có tướng và tánh của “dhàtu” (tạm dịch là nguyên tố) mới hổ tương thay đổi mà thôi. Vì tướng và tánh của “dhàtu” là tướng và tánh của pháp hợp tan.
*Riêng “tánh” của “bhùta” (Vũ Trụ Năng) thì không thay đổi, vì khi “bhùta” chưa tự hiện ra dhàtu thì không có tướng lẫn tánh nữa (=Diệt trị).
***
“TÁNH” CỦA BHÙTA
(Bhùta niccaparivattì)
*Như trên đã nói, khi ở “diệt trị” thì “bhùta” (vũ trụ năng) cũng không có cả tánh nữa, khỏi mất công đề cập đến “tướng” của “nó làm gì. Và lẽ dĩ nhiên trong trường hợp nầy chúng ta không có gì để nói. Tứ vô biên vũ trụ năng ấy vốn bất khả thuyết, bất khả tư nghì !
*Nếu chúng ta muốn tạm hiểu “tánh” của bhùta (hay tánh của vô biên vũ trụ năng), chúng ta phải dựa vào phương diện biến hóa hay “vô diệt trị” của “nó“, nghĩa là trong trường hợp bốn “vũ trụ năng” ấy khởi động, sinh hành.
*Nghĩa là nhờ các biểu hiện biến hợp, của “bhùta trở thành dhàtu” (=nguyên tố), chúng ta mới có thể tìm hiểu phần nào “tánh của bhùta”, nhờ vào “Dhàtu”. Nghĩa là nếu “Bhùta” chưa biến hợp, thì tánh của “nó“ là “tánh không”.
*Và nếu xét qua “dạng” của dhàtu, thì tánh của “bhùta”chỉ có MỘT. Nhưng MỘT ấy lại gồm 2 mặt đối nghịch và hổ trợ nhau. Tương tự như MỘT của thái cực, có 2 mặt hổ tương lẫn nhau, là Âm và Dương trong dịch học Đông phương vậy. Người ta thỉnh thoảng nói đển “Pháp Bất Nhị“ trong Phật học là ám chỉ trường hợp vi diệu nầy.
*Vậy “tánh” của 4 đại vô biên vũ trụ năng ấy, theo ngôn ngữ chế định, là gì ? -Chúng ta có thể tạm trình bày nhờ 4 cặp song đối như sau :
1/Đệ nhất đại biến ra thổ (Paṭhavì), tạm dịch là đất, thì có cặp tánh là cứng và mềm………: 2 trạng thái.
2/Đệ nhị đại biến ra thủy (Àpo), tạm dịch là nước, thì có cặp tánh là kết và phân…..2 trạng thái. (Hợp và tan).
3/Đệ tam đại biến ra hỏa (Tejo), tạm dịch là lửa, thì có cặp tánh là nóng và lạnh………..: 2 trạng thái.
4/Đệ tứ đại biến ra khí hay phong (Vàyo), tạm dịch là gió, thì có cặp tánh là động và tĩnh..: 2 trạng thái.
*Như thế, dựa theo “dhàtu” (nguyên tố), ta có thể nói :
-Trong ngọn lửa (HỎA) cũng có đủ “tứ đại vụ biên vũ trụ năng”.
-Trong luồng gió (KHÍ) cũng có đủ “tứ đại vô biên vũ trụ năng”.
-Trong vật lỏng (THỦY) cũng có đủ “tứ đại vô biên vũ trụ năng”.
-Trong vật đặc (THỔ) cũng có đủ “tứ đại vô biên vũ trụ năng”, và
-Trong “không có gì cả” (chân không) cũng có đủ “tứ đại vô biên vũ trụ năng”.
*Đó cũng là 4 “cặp tánh” của “tứ đại nguyên tố” (catu mahàdhàtu) sinh ra từ vô biên vũ trụ năng. Nhờ vậy, chúng ta mới có thể có chút ít ý niệm tương đối về những “nguyên hành” của vạn pháp, hay của mọi “duyên hệ” trong vũ trụ.
*Đến đây tưởng cần mở một dấu ngoặc, để phân biệt nhân quả và duyên hệ. Nếu nhân là “hạt” của quả, thì duyên hệ là những điều kiện ắt có và đủ, để giúp nhân hay hạt nẩy nở, sinh quả. Không có duyên hệ, thì nhân sẽ không cho ra quả.
*Chỉ có Catu mahàbhùta hiện ra Catu mahàdhàtu (hay tứ đại vô biên vũ trụ năng hiện ra bốn đại nguyên tố) mới là lý do của sinh động giữa 5 trần (=5 đối tượng của giác quan), 5 căn (=5 cảm quan), và 6 thức (=5 cỏi biết của 5 cảm quan cộng với 1 cái biết do ý thức).
*Nói cách khác, nó cùng một lúc, ở phương diện nầy gọi là Àyatana (xứ), và ở phương diện khác gọi là giới (dhàtu), nói theo Vi Diệu Pháp.
*****
THẮC MẮC MUÔN ĐỜI
*Cõu hỏi muôn đời vẫn đặt ra là :
-Phải chăng “tâm thức” chỉ là kết quả của 5 trần tiếp xúc với 5 căn (lành mạnh) sinh ra ?
-Hay hỏi theo lý lẽ ngược lại :
-Nếu 5 trần không phối hợp với 5 căn, thì phải chăng hoàn toàn không có tâm thức ?
– Duy vật tin vào luật ngẫu nhiên, của 5 trần gặp 5 căn sinh ra tâm thức. Khi 5 căn diệt thì tâm thức đang có cũng vĩnh viễn diệt theo, và thức tái sinh làm sao có ? (Từ đó đương nhiên phủ nhận luật nghiệp quả luân hồi).
Thử thảo luận một cách cởi mở các vấn đề nầy, theo tinh thần trung dạo, chỉ cần tôn trọng sự soi sáng, chứ không cần tìm kiếm thống nhất quan điểm !
(Tất cả cùng thảo luận cộng đồng,
hay về nhà tự “thảo luận” với chính mình).
KHÔNG GIAN hay KHOẢNG CÁCH
1/Vật ở tương đối xa giác quan, và không bị ngăn ngại, cách nhiệt, mà giác quan vẫn tiếp nhận được, là THINH TRẦN (âm thanh).
2/Vật nằm trong tầm của giác quan, và không bị ngăn cách, thì giác quan mới tiếp nhận được, là SẮC TRẦN (hình dạng).
3/Vật phải lưu động về phía giác quan, và không bị ngăn cách, thì giác quan mới tiếp nhận được, là HƯƠNG TRẦN (mùi).
4/Vật phải tiếp xúc với giác quan, thì giác quan mới bắt được, là VỊ TRẦN (khẩu vị) và XÚC TRẦN (đụng chạm làn da).
-Biểu tượng của không gian là xa gần. Biểu tượng của thời gian là dài ngắn. Đối với pháp hành, “xa gần” cũng là “dài ngắn”. Nghĩa là viết công thức :
“xa gần=dài ngắn=lâu mau=nhanh chậm”.
Từ đó suy ra, “khoảng cách không gian”
cũng là “khoảng cách thời gian”.
*Hay KHÔNG GIAN cũng là THỜI GIAN.
*Cả hai không gian và thời gian đều đến từ TỨ VÔ BIÊN ĐẠI VŨ TRỤ NĂNG (Catu Mahàbhùta).
*Kết luận, những ưu thế XA hay GẦN (không gian), NHANH hay CHẬM (thời gian) cũng từ pháp hành của TỨ ĐẠI VÔ BIÊN ấy mà ra.
Về CON NGƯỜI
Con người là một “ưu động vật”, xếp trên tất cả sinh vật trên mặt đất. Con người đóng vai trung gian giữa toàn thể chúng sinh nói riêng, và giữa vũ trụ nói chung.
Con người có 2 phần là phần biến và phần phi biến (°).
*Phần biến (sinh diệt, vô thường, thay đổi, vướng mắc, chấp tướng) là phần danh sắc, phàm tục, luân hồi.
*Phần phi biến (hay xả, không vướng mắc) là phần thánh thiện, vượt luân hồi.
(-Chú thích : (°) Phi có nghĩa là vượt lên trên mọi biến hóa, không vướng mắc.
*Như vậy, sự sống chỉ là sự “diễn tiến linh động” thuộc về phần biến, của “tứ đại vô biên vũ trụ năng biến thành bốn nguyên tố”. Diễn tiến đó có thể ở dạng thô kệch (hữu hình), và cũng có thể ở dạng vi tế (vô hình : Vi tử , và vô sắc).
*Nhưng dù thô kệch hay vi tế, cả hai cũng chỉ là những “Dhàtu”. -Còn Bhùta của con người nói riêng, và của chúng sanh nói chung, thì tánh không, chẳng sinh diệt, “bất khả thuyết, bất khả tư nghì”, chỉ có bậc giác ngộ mới rõ. Kinh Phật đã nói như vậy.
Thử quan sát để xác nhận :
*Con người có thân thể (biểu tượng của thổ và thủy), là phần thô tướng của tứ đại nguyên tố (dhàtu).
*Con người có thân nhiệt (biểu tượng của hỏa) và hơi thở (biểu tượng của khí linh động, phong), là phần vi tướng của tứ đại nguyên tố (dhàtu).
*Con người có sự dẻo dai, mềm mại (biểu tượng của cơ năng), là sinh hoạt, của tứ đại nguyên tố (Dhàtu).
*Con người có sự trầm mặc, (biểu tượng của thanh cao, hướng tĩnh) là “tánh không” của tứ đại vô biên vũ trụ năng (Catu mahàbhùta).
-Khi kiếp phàm chấm dứt, thì tứ đại nguyên tố (dhàtu) trở về với nguyên tố, tùy theo nghiệp quả.
*Khi báo thân của thánh nhân (Chư Phật hay A-La-Hán) chấm dứt, thì tứ đại nguyên tố (dhàtu) trở về với tứ đại vô biên vũ trụ năng (bhùta).
*Liên quan đến “đề mục tiếp dẫn” thì trong 4 đại nguyên tố (catu mahàdhàtu), có “nguyên tố khí” (hay hơi thở trong thân người), là đề mục thích hợp, thực tiễn nhất, để hành giả hành đạo, định tâm, đạt đến trí tuệ, chứng đắc nội thân vô thường, tâm linh không bị ràng buộc bỡi sinh lão bệnh tử, trở thành tịnh xả, phi biến. -Ấy là “tâm linh” giải thoát, không biên giới, hội nhập vào vô biên đại vũ trụ năng, Niết Bàn !
*Chư Phật đã chứng đắc Niết Bàn, tức là hội nhập vào tứ đại vô biên vũ trụ năng, nên các Ngài mới có thể biết cái gì là phi linh hồn hay “vô ngã”. Còn phàm nhân chúng ta, vốn thường xuyên sống qua ngũ uẩn thân kiến, cố chấp, vướng mắc trong tam giới “hữu vô”, không thể nào lý giải về “tâm linh” được.
Những ai chủ quan lý thuyết, không xem việc hành thiền “toàn định qua thân(1), thọ, tâm, pháp” để biết rõ chính mình, mà trái lại cứ thiên về xác nhận hay phủ nhận “linh hồn”, chung qui cũng chỉ lẩn quẩn trong cái khung : Đó là “thức ham sống, mắc dính sự tồn tại mà tái sinh (vào cảnh nào cũng vậy ), thì họ chỉ có tranh luận, đưa đến bế tắc, phiền não cho cá nhân và cộng đồng mà thôi !
___________________
Ghi chú : (1)“Niệm Thân” là pháp môn đầu tiên của “Như Lai Thiền” Tứ Niệm Xứ (Catu Satipatthàna), gồm:
1/Niệm Thân (Kàya Anupassanà), 2/Niệm Thọ (Vedanà Anupassanà), 3/Niệm Tâm (Citta Anupassanà), và 4/Niệm Pháp (Dhamma Anupassanà).
***
Ý TƯỞNG HAY
Trong pháp “hội nhập vào tứ đại”.
Khi thấy một giọt nước loãng vào biển cả quá dễ dàng, nếu trí “thông minh” thanh tịnh của ta có thể giúp ta khéo léo tác ý, tự nhủ rằng : Nó là nước, nó sống như nước, nó từ nơi nước, nó biến thành nước… thì hành giả trong nhà Phật cũng có thể nhờ pháp thiền tự nghĩ ra : “Ta là tứ đại, ta sống như tứ đại, ta từ trong tứ đại, và ta sẽ biến thành tứ đại (vô biên vũ trụ năng = phi biến = vô chấp).
Tuệ Lạc - Paññanando 