Thuyết Nghiệp Quả trong nhà Phật, thông thường được tượng trưng bằng vòng thập nhị nhân duyên, và được các tư liệu khác nhau, trình bày qua 7 dạng, như chúng tôi mạn phép tập hợp trên đây, không phải là một triết lý luận giải về báo ứng, thưởng phạt, do một thượng đế toàn năng mượn một nhà tiên tri nào đó nói ra.
-Mà Thuyết Nghiệp Quả trong nhà Phật phải được nói là một khoa học phân tích nhờ công đức tu đắc, chứng nghiệm, của một bậc hoàn toàn giác ngộ. Nó cũng là một trong ba thuyết minh trụ cột của nguồn Phật học thuần khiết, đặt nền tảng trên trí tuệ giải thoát.
Từ đó, Thuyết Nghiệp Quả theo kinh điển Phật Giáo Nguyên Thủy, trong nhà Phật không phải là một giáo điều mê tín, càng không phải là một biện chứng có tính cách giảng luận duy lý, hay duy vật. Nói cách khác, nó chính là khám phá tuyệt vời của một vị Phật, một khám phá trực nghiệm, qua nhiều sự sống, vừa khoa học vừa siêu khoa học. Nó không thể bị xem là mơ hồ trong những trình độ kiến thức luôn bị hướng dẫn bởi các « hợp lý máy móc » của tân tiến vật chất, còn gọi là khoa học hiện sinh ngày nay. Nghĩa là Thuyết Nghiệp Quả ở đây có thể nghiệm đúng trong thực tế lẫn trong tâm thức ở hiện tại và mãi mãi về sau.
Và để chấm dứt, chúng tôi xin gởi đến chư đạo hữu độc giả, mấy vần thơ đạo, tổng lược 7 dạng vừa nêu cho dễ nhớ :
Nghiệp quả là gì ?
Nghiệp là gì, quả là gì ?
Khi nguyên hành đủ, nghiệp thì hiện ra.
Trùng trùng duyên khởi hà sa.
Quả nhân, nhân quả tạo ra ba thời.
Mười hai khoen móc luân hồi.
Hai mươi sức đẩy, « cái nôi » thân nầy.
Dựng ba nối tiếp vần xoay.
Bốn lược trình ấy là xây pháp hành.
Não phiền, nghiệp, quả, như… cành,
Của cây chuyển vận ba nhành hai căn.
Hai căn là gốc dục năng,
Và vô minh vốn cường tăng luân hồi.
***
Luân hồi biển khổ ra khơi… !
Ai người tỉnh thức tìm nơi quay về.
Nhận ra say tỉnh trong mê.
Hết khen cái mất, hết chê cái còn.
Sống trong thực tại vuông tròn.
Như Lai pháp xả giũa mòn giấc mơ.
Thiền tâm vô chấp thành thơ.
Bài thơ chỉ để hiểu nhờ sắc không.
Phong linh[1] vốn ngọn gió lồng.
Tiếng leng keng ấy chỉ vòng động tâm.
TL
(Thành kính chia đều phần phước nghiên cứu Phật Pháp nầy đến toàn thể quí vị).
_____________________________________________
(Bài giảng được xem lại, và biên soạn, bổ túc xong ngày 19 tháng 01 năm 2006, để cúng dường kỷ niệm Phật lịch 2550, một con số nguyên trong tuổi thọ của giáo lý đức Phật Thích Ca Mâu Ni)
***
[1] Phong linh là một loại « chuông » gồm nhiều ống đồng mỏng, treo thành chùm, ống nầy kế ống kia. Khi có luồng gíó thoáng qua, các ống bị đẩy lệch, chạm vào nhau, tạo ra những tiếng leng keng. Người ta gọi ấy là tiếng phong linh (Chuông để gió làm ra âm thanh). Tương tự như thế, gió dục vọng thổi qua lục căn con người có thể ví như gió bên ngoài chuyển động, chạm vào phong linh vậy.
Tuệ Lạc - Paññanando 