<>ĐẠO PHẬT vốn khác hẳn những tôn giáo còn lại trên thế giới. GIÁO LÝ của đạo Phật không đến từ một thần linh (hay Thiên Quyền), mà đến từ TRÍ TUỆ SIÊU VIỆT (Paramattha pāramī paññā=Prajñā) của một «NHÂN VẬT» cực kỳ thanh tịnh, TOÀN GIÁC, phi phàm, mệnh danh là «Phật Thích-ca Mâu-ni» (Sakya Muni buddha). -GIÁO LÝ ấy phản ảnh một KHOA HỌC VĨ ĐẠI, khám phá tận cùng cái NGUYÊN LÝ XOAY VÒNG của SỰ SỐNG (do cấu kết thân thể và tinh thần), chứa 2 điểm SINH và TỬ hoán vị nhau, lập lạivô số lần (=luân hồi : saṃsāra).

*Liên quan đến “TỨ VÔ LƯỢNG TÂM” (Catu mahāvihāra), gồm :

1/Từ (mettā). 2/Bi (karuṇā). 3/Hỷ (Muditā). 4/Xả (Upekkhā).

<>Trong chúng ta, hầu như ai cũng từng nghe qua và tự động nghĩ rằng, 4 tiếng “TỪ, BI, HỶ, XẢ” (Pāḷī : Mettā-Karuṇā-Mudiṭā-Upekkhā) là “ngôn ngữ vừa phổ thông vừa minh triết…của nhà Phật”. Nhưng ít ai biết thêm “cái tên khác” của “4 phẩm cách ấy” là “TỨ VÔ LƯỢNG TÂM” hay “Bốn phạm trù thanh tịnh của bậc đại phạm hạnh” (Catu Mahābrahma-vihāra). Đó là 4 ĐỨC ĐỘ không thể đo lường của TỪ, BI, HỶ, XẢ, trong một Thánh nhân (Ariya puggala) đã giải thoát. NÓ là nền tảng không biên giới của tâm thức (appamaññatā) đức Phật.

*Liên quan đến “PHÁP và LUẬT” (Dhamma-vinaya),

-trước “SINH THÁI” (Parikkhepa), hay MÔI TRƯỜNG.

<>Nhìn theo góc độ “phân tích khoa học”, thì SINH THÁI hay MÔI TRƯỜNG (Parikkhepa) đối với nhà Phật, có liên quan đến TÁC DỤNG của “giáo lý ban đầu” do đức Phật thuyết ra, để làm “QUI TẮC” cho SỰ SỐNG của tăng đoàn (Saṅgha) giữa xã hội, gọi tổng quát là “PHÁP và LUẬT” (Dhamma-vinaya). Theo “giáo sử” ghi “hậu thời” Phật nhập diệt, thì QUI TẮC SỐNG CHUNG đó về sau này là TẠNG LUẬT (Vinaya piṭaka), hay “nền tảng” xây dựng hạnh kiểm (sobhana caraṇa) của mỗi “tỳ kheo” (bhikkhu), chủ yếu“hướng về” sinh thái, -cũng ám chỉ CÁCH SỐNG ĐÚNG PHÁP (Dhammena karanaṃ) đối với thiên nhiên !

*Liên quan đến “THẦN THÔNG” (Abhiññā). (>>> PHẦN BỔ TÚC Bài 8)

<>“THẦN THÔNG” (Abhiñña) là một từ ngữ nghe qua rất “ẤN TƯỢNG”, đối với hầu hết “người Châu Á ” nói chung, và đối với một lớn số “người có tín ngưỡng” trong văn hóa “Việt-Ấn” nói riêng. Còn các dân tộc thuộc văn minh cổ Hy-lạp (Grèce) hay Ba-tư (Perse), thuộc vùng “Lưỡng hà địa” (Mesopotamie) và Trung hoa (Chine) ngày xưa, thì “ẤN TƯỢNG” về THẦN THÔNG nói trên, ám chỉ hình ảnh “PHONG THẦN”…hơn là một cái gì có thực, -nghĩa là “THẦN THÔNG” là một quyền năng “siêu hình”, nặng về “thần thoại” (mythologique)…không thể lý giải một cách phổ quát. -Tóm lại, “ẤN TƯỢNG về THẦN THÔNG” mà người ta nói đến, vốn là một “cảm giác huyền hoặc”, chỉ biểu lộ trong “tư thức”.

*Liên quan đến “THIỀN PHÁP”.

(Bhāvanā dhammā).

<>“THIỀN PHÁP” (Bhāvanā-dhammā) trong Phật giáo, là một “KỸ THUẬT” (technique, tiếng Pāḷī “kalāviññāṇa”) làm cho TÂM THỨC (Cittaviññāna) con người trở nên ĐỊNH TỈNH (Santi), THANH TỊNH (Visuddhi), và AN TRÚ (Appanā). -Giáo sĩ Descartes, một triết gia và là nhà toán học lỗi lạc người Pháp (vào thế kỷ 17), đã nói “Je pense, donc je suis”, -tạm dịch “tôi sống vì tôi suy nghĩ”, nghĩa là “tôi có tâm thức LUÔN hoạt động”, – Danh từ “TÂM THỨC” (Citta) ở đây, ai muốn gọi tên là gì cũng được (-chẳng hạn như “thức tánh”,“linh hồn”, hay “tinh thần”…) miễn là để ám chỉ “phần vô hình kỳ diệu” trong mỗi con người, đang biết rằng “mình hiện hữu”. -Còn tên đặt hay từ ngữ chỉ là “phương tiện” !

Bài 3

*Liên quan đến TỨ DIỆU ĐẾ (Catu Ariya Saccāni)

<>Kỳ nầy, chúng tôi xin trình bày về những “đặc điểm KHOA HỌC” trong giáo lý nhà Phật, liên quan đến Tứ Diệu Đế, hay liên quan đến Bốn Sự Thật Siêu Việt. -TỨ DIỆU ĐẾ (-Tiếng Pāḷī “CATU ARIYA SACCᾹNI”) trước tiên là NỀN TẢNG TƯ DUY (Patiṭṭhānasassa saṅkappa) của người theo đạo Phật. -Cần nhấn mạnh rằng, Tứ Diệu Đế hay Bốn Sự Thật Siêu Việt (còn gọi là 4 CHÂN LÝ) không phải là những “GIÁO LÝ HUYỀN BÍ”, mà loài người không thể tìm hiểu, phân tích hay suy luận về NGUỒN gốc của THỰC TẠI.

Bài 2

*Liên quan đến «Trung đạo» (Majjhimapaṭipadà)

*Chu trình thực hành với 8 PHẨM TÍNH ấy còn gọi là bát chánh đạo, về sau cũng được xem như «một qui nạp thực nghiệm» cho đức hạnh toàn cầu, tương đương với phép «định hướng giải quyết» (hay thông số) trong khoa học.

Bài 1

*Liên quan đến “Thập Nhị Nhân Duyên”.

(Paticcasamuppàda)

<>Xưa nay, ít ai ngờ rằng “tư tưởng khoa học rất có thể đã bắt nguồn từ Phật học”. Hay nói cách khác, “nội dung GIÁO LÝ của bậc GIÁC NGỘ” (Sammà Sambuddha), đã là NỀN TẢNG TỰ NHIÊN của phẩm cách THẤY ĐÚNG (chánh kiến) và SUY NGHĨ ĐÚNG (chánh tư duy), dẫn đến sự KHÁM PHÁ ra các THỰC TẠI sự sống, dựa trên LIÊN QUAN LÝ HÓA (=nhân quả) và những “BIẾN HÀNH TƯƠNG DUYÊN”, như khoa học đã và đang làm.

(Phát biểu trực tuyến của Cư sĩ Tuệ lạc, Pháp quốc)

—————

Trước tiên, chúng tôi yêu cầu qúi vị hãy ấn định lại 2 «chi đề» :

-«Ô-nhiễm môi trường» và

-«Đạo Phật nói gì về thực trạng ấy».

*Ngày nay, đề cập đến «Ô-NHIỄM MÔI TRƯỜNG» là báo động SỰ SỐNG CHỨA ĐẦY NGUYÊN NHÂN ĐỘC HẠI, hay KẾT QUẢ XẤU của thực tại «y tế nguy hiểm». –Nghĩa là trình bày cái giai đoạn “tuy văn minh nhưng có nhiều bệnh hoạn rình rập” !